Portekiz’de Görüntü Hakları ve Model İzin Belgeleri

3 Ekim 2026 tarihinde kontrol edilmiştir

Portekiz’de bir kişinin imajı medeni hukuk, ceza hukuku ve veri koruma kanunları tarafından korunurken, fotoğraflar ise telif hakkı kapsamında korunmaktadır. Ziyaret eden bir ekip için bu, tanınabilir durumdaki herkesin yazılı rızasını, 16 yaşın altındaki çocuklar için CPCJ’den alınacak bir izin belgesini ve fotoğrafçıdan alınacak yazılı bir lisansı gerektirir. Bu bir yapım kılavuzudur, hukuki tavsiye değildir; sözleşmeler konusunda hukuki danışmanlık alın.

Özet

Rıza ve Sınırları

Medeni Kanun’un 79. maddesi: Bir kişinin portresi, “rızası olmadan sergilenemez, çoğaltılamaz veya piyasaya sunulamaz”. Madde 79(2) uyarınca, kişinin şöhreti veya görevi, polis veya adli gereklilikler, bilimsel, eğitimsel veya kültürel amaçlar ile görüntünün kamusal bir yerin fotoğrafının parçası olması veya kamu yararına olan ya da kamusal alanda gerçekleşen olayların bir parçası olması durumlarında rıza gerekmez. Bu durumlarda bile, 79(3) maddesi, kişinin şerefine, itibarına veya “basit nezakete” zarar veren her türlü kullanımı yasaklamaktadır.

Madde, rızanın hangi şekilde verileceğini belirtmemektedir ve istisnaların hiçbiri reklamcılık için düzenlenmemiştir. Yapımcılar, tanınabilir bir kişinin – ünlü olsun ya da olmasın – ticari kullanımının, imzalı bir izin belgesi gerektirdiğini kabul ederler.

81. madde, her türlü izin belgesini sınırlamaktadır: Kişilik hakkının gönüllü olarak sınırlandırılması, kamu düzenine aykırı ise geçersizdir ve hukuka uygun olduğu durumlarda da “her zaman geri alınabilir” olup, bu durumda karşı tarafın meşru beklentileri için tazminat ödenir. Bir izin belgesi, rızayı kalıcı hale getiremez; ancak rızanın geri çekilmesi durumunda ne olacağı belirtilebilir.

Ceza hukuku yönü

Ceza Kanunu’nun 199. maddesinin 2. fıkrası, bir kişinin iradesine aykırı olarak, “meşru olarak katıldığı etkinliklerde bile” onu fotoğraflayan veya filme alan ya da bu görüntüleri “yasal olarak elde edilmiş olsalar bile” kullanan herkesi cezalandırır: bir yıla kadar hapis cezası veya 240 güne kadar para cezası. Kovuşturma için şikayet gereklidir (199(3) ve 198. maddeler). Rıza olmaksızın kişileri veya mahrem alanları fotoğraflamak, özel hayata tecavüz etmek, üç yıla kadar hapis cezası veya para cezası ile cezalandırılır (192. madde). Birisi fotoğrafının çekilmemesini isterse, çekimi durdurun ve çekilen kareleri silin.

İzin belgesinde yer alması gerekenler

Bir şablon değil, bir kontrol listesi:

Sokakta seçilen kişiler ve yoldan geçenler

Sokakta seçilen bir kişi, herhangi bir model gibi bir konudur ve aynı izin belgesini imzalar. Yoldan geçenler ise farklıdır: Madde 79(2), “kamusal alanların çerçevesi içinde yer alan” bir görüntüyü kapsar; bu, sahnenin konusu değil, sahnenin bir parçası olan kişileri tanımlar. Madde, ticari çalışmalarda bunun ne kadar geniş bir alanı kapsadığını belirtmez; bu nedenle kampanyalarda yaygın uygulama, etkinliklerde de tanınabilir yoldan geçenleri kadrajın dışında tutmak, onlara yerinde izin belgesi imzalatmak veya fotoğrafta rötuşla çıkarmaktır.

Çocuklar

İş Kanunu’nun 81. maddesini düzenleyen 105/2009 sayılı Kanun, reşit olmayanların tehlikeli hayvanlar, maddeler veya faaliyetlerden uzak tutularak “oyuncu, şarkıcı, dansçı, figüran, müzisyen, model veya manken” olarak kültürel, sanatsal veya reklam çalışmalarına katılmalarına izin vermektedir.

Fotoğraflar kişisel veridir

GDPR, diğer hususların yanı sıra fiziksel özelliklerle tanımlanabilen herhangi bir kişiye ilişkin bilgileri kapsar (madde 4(1)). Görüntülerin saklanması ve paylaşılması için rıza, sözleşme veya meşru menfaatler gibi yasal bir dayanak gereklidir (madde 6(1)); rıza, daha önceki yasal kullanımları geçersiz kılmadan herhangi bir zamanda geri çekilebilir (madde 7(3)). Veriler, gerekli olandan daha uzun süre saklanmaz (madde 5(1)(e)).

Portekiz’in 58/2019 sayılı Kanunu (madde 24), veri korumanın ifade özgürlüğünü, sanatsal ifade dahil olmak üzere, etkilemediğini belirtir; bunun ticari çekimlere nasıl uygulanacağı açıkça belirtilmemiştir. CNPD, denetim otoritesidir.

Fotoğrafların mülkiyeti kime aittir?

Aksi açıkça belirtilmedikçe telif hakkı yaratıcıya aittir (CDADC, m. 11); fotoğrafçı, portrelerle ilgili kurallara tabi olmak kaydıyla, fotoğrafı çoğaltma, yayma ve satma konusunda münhasır hakka sahiptir (m. 165(1)). Sipariş işleri konusunda durum daha az nettir: 14. madde, konunun sözleşmeyle belirlenmesine izin verir ve aksi belirtilmedikçe, başkası için yapılan eserin yaratıcısına ait olduğunu varsayar; buna karşılık 165(2). madde, sipariş üzerine veya iş sözleşmesi kapsamında çekilen bir fotoğrafın haklarının müşteriye veya işverene ait olduğunu varsayar. Bu konuyu yazılı olarak karara bağlayın.

Lisans yazılı olmalıdır; lisansın ücretli ve münhasır olmayan olduğu varsayılır; ayrıca kullanım şekli, süre, yer ve fiyat belirtilmelidir (m. 41). Kısmi devir için noter tasdikli imzalar, tam devir için ise resmi bir senet gereklidir; aksi takdirde geçersiz sayılır (43. ve 44. maddeler). Fotoğrafçı, eserin sahipliği ve bütünlüğü dahil olmak üzere manevi haklarını elinde tutar (9(3). madde).

Mekanlar ayrı ele alınır: Bu kanunlarda bir kural olmasa da yaygın uygulama, özel mülkiyet için mal sahibinin yazılı rızasıdır. Kamuya açık yerlerde kalıcı olarak bulunmak üzere yapılan mimari eserler veya heykeller gibi eserler, kanunun sınırları dahilinde, eserin sahibinin rızası olmaksızın kullanılabilir (m. 75(2)(q)).

Bu konuyu nasıl ele alıyoruz

Bir fotoğraf çekimi düzenlediğimizde, oyuncu seçimi sürecinin bir parçasıdır; buna sokak seçmeleri de dahildir: çekim öncesinde uygunluk, kullanım ve izinler belirlenir; ayrıca fotoğrafı çekilen herkesle izinler ve kullanım koşulları üzerinde mutabık kalınır. Mekan izinleri, Lizbon ve Portekiz’de Fotoğraf Çekimi İzinleri başlığı altında ele alınmaktadır.

Kaynaklar